Dobra osobiste członków rodziny osoby poszkodowanej

Dobra osobiste członków rodziny osoby poszkodowanej

Zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę wywołaną uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia osób bliskich ma podstawę prawną zawartą w art. 448 k.c., wedle treści którego „w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.”

Natomiast przepis zawarty w art. 822 § 1 k.c. mówi, że „przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony.”

Takie uregulowanie nie wyłącza więc możliwości objęcia ochroną ubezpieczeniową szkód niemajątkowych wynikających z naruszenia dóbr osobistych bliskich osoby, która w wyniku deliktu doznała poważnego uszczerbku na zdrowiu, kompensowanych na podstawie art. 448 k.c.

Naruszenie dóbr osobistych osób bliskich

Przykłady z orzecznictwa dają potwierdzenie, że aktualna linia orzecznicza ewoluuje w kierunku przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego z tytułu naruszenia dóbr osobistych bliskim osoby, która w wyniku deliktu doznała poważnego uszczerbku na zdrowiu, powodującego zerwanie lub bardzo poważne ograniczenie dotychczasowych więzi rodzinnych czy też naruszenie innych dóbr osobistych związanych z obrażeniami ciała osoby najbliższej.

Dobra osobiste – co oznacza to pojęcie?

Samo pojęcie dóbr osobistych nie zostało prawnie zdefiniowane. W doktrynie prawa podnosi się jednak, iż są to „wartości niemajątkowe, wiążące się z osobowością człowieka, uznane powszechnie w społeczeństwie”1.

Według art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka to w szczególności: „zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska”. Jest to jednak katalog otwarty. Z tego względu wraz ze zmianami stosunków społecznych jedne dobra osobiste mogą powstawać, a inne zanikać lub tracić na znaczeniu.

Katalog dóbr osobistych

Przykładem procesu rozszerzania się w ostatnich latach katalogu dóbr osobistych jest kształtowanie się w orzecznictwie stanowiska, że śmierć osoby najbliższej może powodować naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym2.

Wynikająca z poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia utrata normalnych relacji z osobą najbliższą, częstokroć połączona z koniecznością sprawowania nad nią długotrwałej opieki, prowadzi do niemal całkowitego zaburzenia dotychczasowego życia rodzinnego i może skutkować wystąpieniem zaburzeń adaptacyjnych czy psychicznych oraz problemów w relacjach z pozostałymi członkami rodziny. Katalog dóbr osobistych mogących ulec naruszeniu w takiej sytuacji jest otwarty i w każdej sprawie powinien być oceniany indywidualnie.

Dobra osobiste członka rodziny osoby poszkodowanej

Na podstawie analizy orzecznictwa, a także doświadczenia z prowadzonych dotychczas spraw możemy jednak wyróżnić pewne przykładowe, powtarzające się lub występujące najczęściej dobra osobiste bliskich osoby, która w wyniku deliktu doznała poważnego uszczerbku na zdrowiu:

  • Prawo do życia w rodzinie (np. prawo do egzekwowania ze strony małżonka obowiązków małżeńskich takich jak wspólne pożycie, pomoc, współdziałanie na rzecz dobra, wsparcie ze strony małżonka w wychowywaniu dzieci).
  • Prawo do wolności (rozumianej szeroko np. jako swoboda przemieszczania się i poruszania się w związku z koniecznością sprawowania opieki w dzień i w nocy, całkowita zależność od osoby, która stała się jej opiekunem prawnym).
  • Prawo do wolności wyboru pracy (utrata możliwości podjęcia i wyboru pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad poszkodowanym).
  • Prawo do normalnego życia i rozwoju, w tym zawodowego (konieczność zaprzestania edukacji i niemożność dalszego rozwoju).
  • Prawo do wsparcia materialnego (w przypadku trwałej utrata zdolności do pracy zawodowej).
  • Prawo do utrzymywania relacji emocjonalnej ze współmałżonkiem lub dzieckiem (np. w okolicznościach braku świadomości poszkodowanego).
  • Prawo do spokoju (rozumianego, jako wolność od strachu, współuczestniczenia w cierpieniu poszkodowanego, stałej obawa o jego stan zdrowia).
  • Prawo do życia seksualnego (jako części ogólnego prawa osobowości).
  • Prawo do planowania rodziny (przy utracie możliwości prokreacji).
  • Prawo do realizowania się w roli rodzica (nawiązania prawidłowych relacji ze swoim dzieckiem).
  • Prawo do normalnych więzi i relacji z dzieckiem lub współmałżonkiem.
  • Prawo do niezakłóconego życia rodzinnego (w tym również prawo do utrzymywania osobistych kontaktów z poszczególnymi członkami rodziny, będących wyrazem więzi rodzinnych).

Powyższa analiza prowadzi do utwierdzenia stanowiska, dopuszczającego zasadność żądania zadośćuczynienia w związku z naruszeniem dobra osobistego członków rodziny poszkodowanego, który doznał poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Stan taki powoduje bowiem cierpienie i poczucie znacznej krzywdy, które to powinny zostać zrekompensowane poprzez zapłatę świadczenia w odpowiedniej wysokości.

Aplikant Radcowski
kancelarii LEXBRIDGE
Piotr Szkulik

1 A. Szpunar, Ochrona dóbr osobistych, PWN, Warszawa 1979, s. 106.
2 Uchwały SN z dnia 22 października 2010 r. (III CZP 76/10) i z dnia 13 lipca 2011 r. (III CZP 32/11) oraz wyroki z dnia 14 stycznia 2010 r. (IV CSK 307/09), z dnia 10 listopada 2010 r. (II CSK 248/10), z dnia 11 maja 2011 r. (I CSK 621/10), z dnia 25 maja 2011 r. (II CSK 537/10) i z dnia 15 marca 2012 r. (I CSK 314/11)

Dobra osobiste członków rodziny osoby poszkodowanej
Ocena: 5/5
(głosy: 1)

Dowiedz się więcej o możliwościach uzyskania odszkodowania za wypadek!
Zadzwoń: 801 700 766. Napisz: info@auxilia.pl