Zadośćuczynienie a odszkodowanie – dlaczego nie powinno mylić się tych pojęć?

Zadośćuczynienie a odszkodowanie - dlaczego nie powinno mylić się tych pojęć?

W siatce pojęć związanych z tematyką odszkodowawczą często pojawiają się terminy „zadośćuczynienie” i „odszkodowanie” nierzadko stosowane wymiennie. O ile w języku potocznym takie uproszczenie jest akceptowalne, o tyle w materii dochodzenia roszczeń powypadkowych, ściśle związanej z normami prawnymi (i wymagającej używania języka formalnego z prawnego punktu widzenia) konieczne jest dostrzeganie różnic pomiędzy pojęciami zadośćuczynienie a odszkodowanie. W tym celu przygotowaliśmy zwięzłą charakterystykę tych dwóch odmiennych roszczeń cywilnoprawnych.

Co to jest zadośćuczynienie?

Zadośćuczynienie jest, najogólniej rzecz ujmując, świadczeniem pieniężnym, którego wypłata ma być sposobem złagodzenia różnego rodzaju cierpień psychicznych o charakterze wewnętrznym (określanych w języku prawnym: „krzywdą”). Celem zadośćuczynienia jest kompensacja (inaczej wyrównanie) szkody w postaci skutków doznanej krzywdy, które pojawiły się bezpośrednio po zaistnieniu zdarzenia szkodzącego, jak i tych, które mogą pojawić się w przyszłości.

  • W tym miejscu warto wyjaśnić, że w polskim prawie pojęcie zadośćuczynienia używane jest w kontekście kilku różnych roszczeń, wyodrębnionych według kryterium zdarzenia, które wywołało krzywdę. I tak, zadośćuczynienie przysługuje w związku z zaistnieniem cierpień psychicznych związanych m.in. z następującymi zdarzeniami:
  • szkodą wywołaną przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, ze względów słuszności (podstawa prawna: art. 4172 kodeksu cywilnego),
  • uszkodzeniami ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia (art. 445 § 1 kodeksu cywilnego),
  • pozbawieniem wolności oraz skłonieniem za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu (art. 445 § 2 kodeksu cywilnego),
  • utratą osoby najbliższej (art. 446 § 4 kodeksu cywilnego),
  • naruszeniem dóbr osobistych (art. 448 kodeksu cywilnego).

W kontekście negatywnych skutków wypadków komunikacyjnych, dla potrzeb tego opracowania, wskazać warto okoliczności, które zgodnie z bieżącymi poglądami orzecznictwa i literatury powinny być brane pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia za krzywdę związaną z obrażeniami ciała oraz krzywdę wywołaną śmiercią osoby bliskiej.

Jakie czynniki mają wpływ na wysokość zadośćuczynienia?

Na wysokość zadośćuczynienia za krzywdę związaną z uszkodzeniami ciała lub rozstrojem zdrowia (art. 445 § 1 kodeksu cywilnego) mają wpływ następujące czynniki: rozmiar cierpień psychicznych i fizycznych, stopień uszczerbku na zdrowiu, charakter uszczerbku (trwały, czasowy), ich nasilenie i czas trwania, nieodwracalność następstw wypadku, kalectwo i jego stopień, oszpecenie, rodzaj wykonywanej pracy, szanse na przyszłość, poczucie nieprzydatności społecznej, bezradność życiową, konieczność korzystania ze wsparcia bliskich.

Zadośćuczynienie za krzywdę związaną ze śmiercią osoby bliskiej (art. 446 § 4 kodeksu cywilnego) jest ustalane co do wysokości na podstawie następujących kryteriów: rozmiar doznanych negatywnych emocji przez osoby bliskie zmarłego, intensywność cierpień psychicznych wywołanych śmiercią osoby najbliższej (rozpacz, smutek, żal, bezsilność, tęsknota, lęk, gniew), poczucie osamotnienia po śmierci zmarłego, niezdolność do odczuwania radości i szczęścia, dolegliwości fizyczne (zaburzenia snu, apetytu, problemy z koncentracją, pogorszenie stanu zdrowia), rola, jaką w rodzinie pełniła osoba zmarła, jak śmierć osoby najbliższej wpłynęła na funkcjonowanie pozostałych członków rodziny, jak pozostali członkowie będą umieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości i są zdolni zaakceptować obecny stan rzeczy.

Co to jest odszkodowanie?

Pojęcie odszkodowania jest szerokie i można je zdefiniować jako świadczenie pieniężne stanowiące naprawienie szkody, która w odróżnieniu od krzywdy dotyka sfery zewnętrznej, a nie wewnętrznej. Celem odszkodowania jest wyrównanie straty, która zdarzenie sprawcze wywołało w aspekcie materialnym.

Według podstawowego podziału wyróżnić można odszkodowania za szkody majątkowe i odszkodowania za szkody na osobie. Ze względu na cel tego artykułu (ukazanie różnic między zadośćuczynieniem a odszkodowaniem) skupimy się na omówieniu odszkodowań za szkody osobowe.

W tym kontekście warto wskazać na dwa rodzaje odszkodowań:

  • Za szkodę związaną z uszkodzeniami ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia (art. 444 § 1 kodeksu cywilnego).
  • Za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej wynikające ze śmierci osoby najbliższej (art. 446 § 3 kodeksu cywilnego).

Jakie elementy mają wpływ na wysokość odszkodowania?

Odszkodowanie za szkodę związaną z uszkodzeniami ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia ma za zadanie wyrównać wszelkie konieczne i celowe wydatki związane z powstałą szkodą. Wobec tego, poszkodowany może żądać od podmiotu odpowiedzialnego za szkodę zwrotu m.in. szeroko pojętych kosztów leczenia (np. porad lekarskich, zakupu farmakologii, zabiegów medycznych i rehabilitacyjnych, opieki pielęgniarskiej itp.), a także kosztów dojazdów do placówek medycznych, kosztów specjalnej diety, czy kosztów przygotowania do wykonywania innego zawodu. Wysokość tego rodzaju odszkodowania stanowi sumę kosztów, jakie osoba poszkodowana musiała ponieść wskutek zdarzenia szkodzącego i korzyści, jakie utraciła.

Odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej wynikające ze śmierci osoby najbliższej stanowi kompensatę szkody doznanej przez poszkodowanego w sferze ontologicznej, zewnętrznej, która swym zakresem obejmuje kwestie ściśle majątkowe (np. utrata zarobków osiąganych przez osobę zmarłą), ale i niemajątkowe (np. utrata wsparcia psychicznego w sytuacjach bytowych, utrata perspektywy wsparcia osoby najbliższej w przyszłości). Wysokość tego typu odszkodowania ustala się w oparciu o obiektywne kryteria takie jak: rozmiar negatywnych następstw natury majątkowej (już istniejących, jak i dających się przewidzieć następstw przyszłych), stan zdrowia i wiek osoby dochodzącej odszkodowania, jej warunki i trudności życiowe, stosunki rodzinne i majątkowe, porównanie obecnej sytuacji osoby dochodzącej odszkodowania ze stanem, w jakim ta osoba znajdowałaby się, gdyby nie doszło do śmierci osoby bliskiej.

Zadośćuczynienie a odszkodowanie – podstawowe różnice

Jak zatem z przedstawionych wyżej definicji, zadośćuczynienie a odszkodowanie to dwa odrębne roszczenia, co wynika nie tylko z różnych podstaw prawnych, ale i z odmiennych funkcji każdego z tych roszczeń.

Podstawowe różnice między pojęciami, takimi jak zadośćuczynienie a odszkodowanie obrazuje poniższe zestawienie:

Opis

Zadośćuczynienie a odszkodowanie


Rodzaj uszczerbku, zgodnie
z terminologią prawną:


Zadośćuczynienie za krzywdę.
Odszkodowanie za szkodę.


Charakter uszczerbku:


Zadośćuczynienie za cierpienia natury wewnętrznej (psychiczne).
Odszkodowanie za straty o charakterze zewnętrznym (materialnym).


Majątkowość / Niemajątkowość:


Zadośćuczynienie – kompensacja strat wyłącznie niemajątkowych (cierpienia psychiczne).

Odszkodowanie – kompensacja strat majątkowych
(np. utrata zarobków osiąganych przez osobę zmarłą),
jak i niemajątkowych (np. utrata wsparcia psychicznego
w sytuacjach bytowych, utrata perspektywy wsparcia
osoby najbliższej w przyszłości).

Zadośćuczynienie a odszkodowanie – podsumowanie

Każdego rodzaju wypadek – co bezpośrednio wynika z definicji tego słowa – jest zdarzeniem nagłym i niespodziewanym. Dlatego większość osób pokrzywdzonych w wyniku wypadku, początkowo nie wie czym dokładnie jest odszkodowanie, a czym zadośćuczynienie. Z tego względu powstał niniejszy artykuł, którego celem jest przybliżenie definicji obu omawianych terminów.

Podczas kontaktów z obsługującą naszą sprawę kancelarią prawną warto pamiętać, że kiedy prawnik mówi o odszkodowaniu, to ma na myśli szkodę majątkową (sfera materialna życia człowieka), a kiedy używa terminu zadośćuczynienie, to w grę wchodzi dochodzenie roszczeń dotyczących szkody niemajątkowej (sfera niematerialna życia człowieka).

Aplikant radcowski
kancelarii LEXBRIDGE
Wojciech Górny

Zadośćuczynienie a odszkodowanie – dlaczego nie powinno mylić się tych pojęć?
Ocena: 5/5
(głosy: 3)