Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych wskutek śmierci osoby najbliższej w wypadku

Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych wskutek śmierci osoby najbliższej w wypadku

Podstawą dochodzenia roszczeń za naruszenie dóbr osobistych w związku z krzywdą doznaną wskutek śmierci osoby najbliższej stanowi treść przepisów art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., zgodnie z którymi podmiot, którego dobro osobiste zostało naruszone może dochodzić z tego tytułu odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Naruszenie dóbr osobistych, czyli jakich?

Aby móc mówić o możliwości dochodzenia takiego roszczenia jak zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych, sięgnąć należy na wstępie do treści przepisu art. 23 kodeksu cywilnego, który wśród dóbr osobistych człowieka wymienia w szczególności następujące dobra:

  • zdrowie,
  • wolność,
  • cześć,
  • swoboda sumienia,
  • nazwisko lub pseudonim,
  • wizerunek,
  • tajemnica korespondencji,
  • nietykalność mieszkania,
  • twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska.

Ustawodawca przy konstrukcji powyższego przepisu posłużył się sformułowaniem „w szczególności”, co oznacza, że katalog dóbr osobistych chronionych tym przepisem jest otwarty. Pozostało więc znalezienie odpowiedzi na pytanie: czy więź istniejąca między członkami rodziny oraz pamięć o osobie zmarłej podlegają ochronie przewidzianej w przedmiotowym przepisie? Czy w związku z powyższym, można i warto ubiegać się o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych w związku ze śmiercią osoby bliskiej w wypadku?”

Które dobra osobiste podlegają ochronie prawnej?

Zagadnieniem dóbr osobistych, które podlegają ochronie zajął się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 22 października 2010r. wydanym w sprawie o syng. akt III CZP 76/10, w którym uznał, że: „ochroną przewidzianą w art. 23 k.c. i 24 k.c. objęte są wszelkie dobra osobiste rozumiane jako pewne wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym są uznawane za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę. W judykaturze uznano, że do katalogu dóbr osobistych należy np. prawo do intymności i prywatności, płeć człowieka, prawo do planowania rodziny, tradycja rodzinna, pamięć o osobie zmarłej. Trudno byłoby znaleźć argumenty sprzeciwiające się zaliczeniu do tego katalogu także więzi rodzinnych. Więzi te stanowią fundament prawidłowego funkcjonowania rodziny i podlegają ochronie prawnej (art. 18 i 71 Konstytucji RP, art. 23 k.r.o.). Skoro dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. jest kult pamięci osoby zmarłej, to – a fortiori – może nim być także więź miedzy osobami żyjącymi”.

Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych – aktualne podstawy prawne

Zgodnie z cytowanym powyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego – najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć osoby bliskiej nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych dochodzić można więc było na podstawie przepisu art. 448 k.c. aż do momentu wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.

Przedmiotową nowelizacją ustawodawca wprowadził bowiem do kodeksu przepis art. 446 § 4 k.c., zgodnie z którym sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Taka zmiana oznacza, że przed wejściem w życie wskazanej nowelizacji można było dochodzić zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych związanych ze śmiercią osoby bliskiej na postawie przepisu art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., a po zmianie przepisów Kodeksu cywilnego podstawą dochodzenia roszczeń stał się przepis art. 446 § 4 k.c.

W jakim celu przyznawane jest zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych?

Celem zadośćuczynienia przyznanego na podstawie przepisu art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. jest przede wszystkim rekompensata krzywdy moralnej, która pozostaje w sferze subiektywnych przeżyć poszkodowanego.

W wydawanych przez siebie wyrokach sądy powszechne podkreślają, że więź osobista istniejąca pomiędzy członkami rodziny stanowi dobro osobiste o charakterze szczególnym, bowiem u jej podstaw leży stosunek emocjonalny istniejący pomiędzy osobami najbliższymi. Wskutek tragicznej i nagłej śmierci osoby najbliższej naruszona zostaje więź, która występuje w rodzinie pomiędzy jej członkami. Z uwagi na doniosłość relacji panujących między członkami rodziny, czyli podstawowej komórki społecznej – w ogólnej hierarchii wartości prawo do życia w rodzinie powinno zasługiwać na szczególną ochronę.

Aplikantka adwokacka
kancelarii LEXBRIDGE
Natalia Szybajło

Zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych wskutek śmierci osoby najbliższej w wypadku
Ocena: 5/5
(głosy: 4)