Świadczenia pośmiertne dla członków rodziny po wypadku drogowym

Świadczenia pośmiertne dla członków rodziny po wypadku drogowym

Wypadek drogowy ze skutkiem śmiertelnym bez wątpienia stanowi ogromną tragedię dla bliskich osoby zmarłej. Takie zdarzenie drastycznie zmienia życie rodziny. Jednak poza czysto emocjonalnymi czynnikami w grę wchodzą także elementy materialne związane ze śmiercią ofiary wypadku. Świadczenia pośmiertne dla członków rodziny mogą stanowić konkretne wsparcie ekonomiczne dla bliskich w tej nieoczekiwanej i traumatycznej sytuacji.

Niniejszy artykuł został poświęcony możliwościom uzyskania różnych form świadczeń pośmiertnych dla członków rodziny po wypadku komunikacyjnym. Dowiedz się, w jakiej postaci bliscy osoby zmarłej mogą otrzymać odszkodowanie powypadkowe.

Świadczenia pośmiertne dla członków rodziny – podstawy prawne

Na zakres naprawienia szkody, jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, wskazuje artykuł 446 kodeksu cywilnego. Zgodnie z zapisami tego artykułu, zobowiązany do naprawienia szkody jest podmiot ponoszący odpowiedzialność deliktową za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, które doprowadziło do śmierci bezpośrednio poszkodowanego.

Z reguły, w sytuacji śmierci poniesionej w wypadku komunikacyjnym, odpowiedzialnym za naprawienie szkody w tym zakresie będzie ubezpieczyciel. Natomiast w gronie osób uprawnionych do żądania wymienionych w ww. przepisie świadczeń należą osoby pośrednio poszkodowane, czyli:

  1. Osoby, które poniosły koszty leczenia i pogrzebu zmarłego.
  2. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny.
  3. Osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania.
  4. Najbliżsi członkowie rodziny zmarłego.

Możliwość dochodzenia świadczeń pośmiertnych dla członków rodziny z art. 446 k.c. nie zależy od tego, czy śmierć poszkodowanego bezpośrednio nastąpiła w momencie zdarzenia, czy też dopiero po upływie jakiegoś czasu od zdarzenia. Ważne jest, aby śmierć pozostawała w tak zwanym adekwatnym związku przyczynowym z uszkodzeniem ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia. Warunki, które muszą być spełnione w przypadku konkretnych roszczeń są zróżnicowane.

1. Zwrot kosztów leczenia i pogrzebu

Na podstawie art. 446 § 1 k.c., jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, osoby, które poniosły koszty leczenia i pogrzebu zmarłego, mogą żądać ich zwrotu od zobowiązanego do naprawienia szkody. Tego świadczenia mogą żądać osoby, które rzeczywiście poniosły te koszty. W tym przypadku nie będzie istotne, czy osoby te można zakwalifikować do grona osób najbliższych dla zmarłego.

Koszty pogrzebu – jako świadczenia pośmiertne dla członków rodziny – obejmują wydatki odpowiadające zwyczajom panującym w środowisku, do którego zmarły należał. Do tych wydatków zalicza się następujące wydatki: przewiezienia zwłok do miejsca ich pochowania, nabycia i urządzenia grobu, wystawienia nagrobka odpowiadającego zwyczajom środowiska, czy nawet zakupu kwiatów i opłacenia stypy. Orzecznictwo podpowiada również, że do kosztów pogrzebu można zaliczyć m.in. umiarkowany wydatek poniesiony na zakup niezbędnej odzieży żałobnej, której noszenie zarówno w czasie pogrzebu, jak i przez dłuższy czas po zgonie osoby bliskiej jest zwyczajowo przyjęte w wielu środowiskach w naszym społeczeństwie.

Co istotne, zasiłek pogrzebowy, jako świadczenie o charakterze ubezpieczeniowym, nie podlega zaliczeniu na poczet należnego odszkodowania z art. 446 § 1 k.c. Nie może więc ograniczać kwotowo zakresu odpowiedzialności nie tylko sprawcy wypadku, ale również ubezpieczyciela.

Obowiązek zwrotu kosztów leczenia dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy przed śmiercią poszkodowanego podjęto w stosunku do niego czynności lecznicze, a zobowiązany odpowiada za pokrycie ich kosztu na podstawie art. 444 § 1 k.c. Chodzi więc o koszty leczenia niezbędne i celowe z uwagi na stan zdrowia poszkodowanego. Jeśli poszkodowany leczył się z własnych środków, to spadkobiercy nie mogą żądać od sprawcy sumy odpowiadającej tym kosztom.

Do kosztów leczenia zaliczamy wydatki związane z pobytem poszkodowanego w szpitalu, koszty wizyt u specjalisty (nawet nieobjęte finansowaniem ze środków publicznych), koszty lekarstw, specjalnego odżywiania, dodatkowej opieki pielęgniarskiej czy rehabilitacyjnej itp., o ile były celowe i konieczne, ale również koszty nabycia niezbędnych urządzeń, aparatów, sprzętu rehabilitacyjnego, materacy przeciwodleżynowych czy wózka inwalidzkiego.

2. Renta

Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, przepis art. 446 § 2 zdanie pierwsze k.c. przyznaje osobom, względem którym ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, możliwość żądania od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego.

Osobami, które mogą się domagać świadczenia pośmiertnego dla członków rodziny w postaci renty (tzw. obligatoryjnej) są ci, wobec których istniał obowiązek alimentacyjny, a obciążał zmarłego. Do tego kręgu należy więc zaliczyć małżonka, dzieci, dalszych krewnych w linii prostej, rodzeństwo, powinowatych. Uprawnione jest także dziecko, które w dniu śmierci ojca było już poczęte, a następnie urodziło się żywe. Nie jest przy tym istotne dla żądania renty faktyczne wykonywanie lub niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego przez zmarłego. Nie ma bowiem znaczenia, czy potrzeby uprawnionego – spełniając swój obowiązek – zaspokajał sam zmarły, czy tez były to osoby trzecie (np. dalsi krewni, rodzina zastępcza).

Poza tym, przepis przewiduje możliwość przyznania tzw. renty fakultatywnej. Uprawnionym do takiej renty jest osoba bliska, której zmarły stale i dobrowolnie dostarczał środków utrzymania, jeśli za jej przyznaniem przemawiają zasady współżycia społecznego. Wymienione w przepisie zasady współżycia społecznego stanowią przesłankę odpowiedzialności zobowiązanego do naprawienia szkody.

Krąg osób uprawnionych do otrzymania takiej renty jest szeroki, a o możliwości jej przyznania decyduje faktyczny układ stosunków w chwili śmierci danej osoby. W tym przypadku nie ma znaczenia, czy zmarły miał obowiązek prawnego dostarczania środków utrzymania, jak w przypadku tzw. renty obligatoryjnej.

3. Odszkodowanie za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej

Odszkodowanie, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c. winno stanowić rekompensatę w sytuacji, kiedy śmierć osoby bliskiej stanowiła „wstrząs ekonomiczny” dla jego najbliższych. Świadczenie pośmiertne dla członków rodziny w postaci odszkodowania powypadkowego uwzględnia uszczerbek, który nie był objęty przy zasądzaniu renty, o której mowa w poprzednim punkcie.

Roszczenie to dotyczy szeroko pojmowanej szkody majątkowej trudnej do uchwycenia i skonkretyzowania kwotowo. Z tego też względu suma przyznana z tego tytułu powinna być – jak wskazuje ustawodawca – „stosowna”. Wysokość szkody musi być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Pogorszenie sytuacji życiowej dotyczy szkód – tak obecnych, jak i przyszłych – których wartość jest w jakimkolwiek stopniu możliwa do oszacowania.

Dotyczy to więc w głównej mierze utraty małżonka, ojca lub matki przez małoletnie dzieci. W takiej sytuacji, nawet w sytuacji przyznania świadczenia na podstawie art. 446 § 2 k.c., odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej obejmować będzie świadczenia z zakresu wzajemnej pomocy, opieki, wychowania itp., których w ramach odszkodowania z art. 446 § 2 k.c. pokryć nie można.

Kompensaty uregulowanej w art. 446 § 3 k.c. mogą żądać członkowie rodziny zmarłego, przy czym muszą być to najbliżsi członkowie tej rodziny. Do tego grona należą również osoby niepozostające w relacjach formalnych (np. konkubent, jego dziecko), jeżeli zmarły utrzymywał z nimi stosunki rodzinne, pozostając faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej bardzo silną więzią uczuciową.

4. Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

Zadośćuczynienie za krzywdę jest dodatkowym świadczeniem pośmiertnym dla członków rodziny, którego mogą żądać osoby najbliżej spokrewnione ze zmarłym w wypadku. Krąg uprawnionych do domagania się kompensaty krzywdy odpowiada podmiotom, które mają prawo żądać odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c.

Celem zadośćuczynienia przewidzianego w art. 446 § 4 k.c. jest wynagrodzenie krzywdy związanej ze śmiercią najbliższego członka rodziny. W przeciwieństwie do odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, zadośćuczynienie rekompensuje kwestie niemajątkowe. W tym przypadku ochronie prawnej podlega krzywda, na którą składają się cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny.

Przy szacowaniu odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia znaczenie mają przede wszystkim: długotrwałość cierpień psychicznych i ich wpływ na inne dziedziny życia, intensywność więzi emocjonalnej ze zmarłym, poczucie osamotnienia, osłabienie energii życiowej, wycofanie z życia towarzyskiego, kulturalnego, apatia, a nawet wiek uprawnionego i jego sytuacja rodzinna.

Przyznana kwota musi przedstawiać realną, ekonomicznie odczuwalną wartość, obejmować cierpienia doznane i przyszłe, nie może mieć charakteru symbolicznego. Ma ona pomóc w dostosowaniu się do zmienionej sytuacji i złagodzić cierpienie psychiczne. Przy ocenie wysokości należnego zadośćuczynienia, nie bada się za to poziomu życia danej rodziny czy poszkodowanego pośrednio. Należy jednak pamiętać, że świadczenie to ma pomóc tym osobom dostosować się do nowej rzeczywistości.

Aplikant radcowski
kancelarii LEXBRIDGE
Karol Onyszczuk

Świadczenia pośmiertne dla członków rodziny po wypadku drogowym
Ocena: 5/5
(głosy: 11)